قالی پازیریک

پيوستگي نقش قالي پازيريک با تامغاي قشقايي

قالی سه هزار ساله پازيريک متعلق به ايل قشقايي است:

قبل از توضیحات در مورد این قالی به تصوير زير توجه نماييد:

شکل اول اين تصوير حرف قاف زبان ترکي باستان (تامغا) است که اين علامت متعلق به ايل قشقايي يا همان شاخه قايي ترکان جهان مي باشد و قشقايي ها از اين علامت و حرف در پرچم ها، سنگ قبرها، دست نوشته ها، تزیین دست بافته ها و داغ گوسفندان و چهارپايان استفاده مي نمودند و در بين قشقايي ها به ائل اجاقي (اجاق ايل) معروف است.

شکل دوم  و مياني تصوير بالاهمان نقش مايه اصلي قالي پازيريک است. با کمي دقت مي توان دريافت که اين نقش همان تصوير اول (حرف قاف قشقايي که در ابتدا توضيح داده شد) مي باشد و با کمي تغيير و تزيين به اين شکل درآمده است.

و شکل سوم تصوير بالا نقش دونابيگي گليم قشقايي است که باز همان فرم شيوه رفته نقشمايه قالي معروف پازيريک مي باشد.

 تصویر فوق و توضیحات ارائه شده در باره آن بیانگر آن خواهد بود که قالی پازیریک به دست زنان هنرمند ایل قشقایی بافته شده است و همچنین تاریخ نشان می دهد که روزگاری زیستگاه اصلی ایل قشقایی نیز در حوالی همین نقطه بوده است که اکنون قالی سه هزار ساله پازیریک کشف شده است.

 

قالي سه هزار ساله پازيريک در يک منطقه اي به همين نام در ميان يخهاي روسيه کشف شد و هم اکنون در موزه آرميتاژ لنينگراد روسيه نگهداري مي شود. ظاهرا قديمي ترين قالي بافته شده به دست بشر است که هنر شناسان، ايراني بودن آن را محرز مي دانند. قابل توجه است که نقش مايه اصلي اين قالي از بيست و چهار کاشي تشکيل شده است. در اینجا لازم است بدانیم که زبان تامغاي ترکي از 24 حرف تشکيل مي گردد که هر يک از اين حروف متعلق به يکي از طوايف و شاخه هاي ۲۴گانه ترکان جهان مي باشد و حرف قاف که در ابتداي شکل زير به تصوير کشيده شده است نيز متعلق به ايل قشقايي بوده و اين علامت مخصوص در پرچم ها، سنگ قبرها، دستباف ها و داغ چهارپايان و گوسفندان این ایل استفاده مي گرديده است و اکنون در ميان قشقايي ها به عنوان تامغاي ايل (ائل اوجاقي) مورد قبول است. لازم به ذکر است که نقش دونابيگي (تصوير پايين شکل فوق) در گليم قشقايي که به وفور يافت مي شود فرم شيوه رفته همان نقش قالي پازيريک است. صرف نظر از اين موارد، گره نامتقارني که در بافت قالي پازيريک به کار رفته از گذشته تاکنون در ميان قشقايي ها در بافت قالي از اين گره استفاده شده و میشود و قشقايي ها از معدود اقوام ايراني است که در بافت قالي هايشان از گره نامتقارن استفاده مي کنند. قابل ذکر است که قالی قشقایی و دیگر دست بافته های زنان این ایل در میان جهانیان شهرت و ابهت خاص داشته و دارد. 

در آخر از دوست عزيزم آقاي عوض الله صفري کشکولي که در تهيه نقشه و تکميل تحقيقات اينجانب درباره قالي مذکور در جهت شناساندن فرهنگ و هنر دیرینه ایل قشقایی به جهانیان همکاري نمودند کمال تشکر و قدردانی دارم.