زبان تورکی بخش اول

زبان تورکی و توانمندی های آن (بخش اول)

برای استفاده فارس زبانان این پست را به زبان فارسی می نویسم.

زبان تورکی حدودا دارای ۳۰ شاخه زنده در دنیا می باشد. زبان تورکی از لحاظ ساختار زبانی جز زبان های شاخه آلتاییک دنیا شناخته شده است. این گروه زبانی به زبان های مغولی، تونقوزی، ژاپنی، تورکی و... می گویند. زبان آلتاییک جز زبان های باقاعده دنیاست که در این بین زبان تورکی جلوه بیشتری دارد.

قانونمندی زبان تورکی و خصوصا زبان تورکی ایرانی در حدی است که در کتاب "دایره المعارف آمریکا نا" چاپ 1962 جلد 15 صفحه 307 چنین نوشته است:

"از لهجه های تورکی که در ایران رایج است لهجه آذری بهتر شناخته شده است و زبان مادری اغلب مردم خراسان و آذربایجان و قشقایی ها را تشکیل می دهد.یک زبان ترکیبی و دارای منظم ترین گرامرهای دنیاست. یک قسمت اصلی در افعال دارد (ریشه) که پسوندهای زمان و شخص و جمع به آن ریشه به طور منظم و با قاعده اضافه می شود. به این جهت فوق العاده صرف پذیر و با قدرت بیان و روشن و دقیق است"

در زبان تورکی ۲۴۰۰۰ فعل وجود دارد که هیچ یک از این افعال در صرف و زمان های مختلف بی قاعده نیستند. این بدین معناست که افعال تورکی در صرف و زمان های مختلف و حالت های متفاوت ریشه اصلی خود را از دست نداده و تنها با گرفتن پسوند، زمان، شخص و جمع به آن اضافه می گردد. 

مثال:ریشه فعل "گئد" از مصدر گئدمگ:

گئدیرم (میروم) گئددیم (رفتم) گئدمیشم (رفته ام) گئده رم (خواهم رفت) گئدیردیم (می رفتم) و... همانگونه که در این مثال عنوان گردید ریشه کلمه "گئد" در زمان ها و حالت های مختلف بر خلاف زبان های فارسی و انگلیسی هیچ گونه تغییری نکرده و فقط به ریشه اصلی کلمه پسوند اضافه شده و حالت های گوناگون را پدید آورده است. قابل ذکر است که کلمات تورکی فقط و فقط پسوند می گیرند و به هیچ وجه پیشوند و یا غیره به کلمه تعلق نمی گیرد. و همین خاصیت زبان تورکی باعث غنای آن می گردد که کلمات و افعال با گرفتن پسوند می تواند مشتقات دیگری را بوجود آورده و به غنای زبانی و واژه ای آن بیفزاید. به این خاصیت زبان تورکی خاصیت "التصاقی بودن" می گویند و آنرا زبان التصاقی می خوانند.

مثال: التصاقی بودن زبان تورکی (کلمات تورکی بر خلاف زبان فارسی و انگلیسی با حفظ ریشه کلمه، فقط پسوند می گیرند):

فارسی                          تورکی                     انگلیسی

ابر                                 بولوت                       cloud

 ابرها                            بولوت لار                   clouds

ابرهای من                     بولوت لاریم               my clouds

آنی که در ابرهایم است    بولوت لاریم داکی      in my clouds و ....

همانگونه که مشاهده می شود کلمات فارسی و انگلیسی برای بیان حالات و زمان های مختلف در جمله ها هم پسوند و هم پیشوند می گیرد اما در زبان تورکی به دلیل با قاعده بودن این زبان، کلمات فقط پسوند می گیرد.  

در زبان تورکی بیشتر کلمات ریشه فعلی دارند ولی در زبان فارسی کلمات ریشه نداشته و بیشتر از روی عادت و تکرار درست شده اند. مثال:

کلمه تورکی                ریشه فعلی کلمه تورکی                   کلمه فارسی

قوناق                                 قونماق                                  میهمان (ریشه؟)

قیزیل                                  قیزارتماق                               سرخ (ریشه؟) 

گول                                    گولماق                                  گل (تورکی)

اوراق                                   اورماق                                  داس (ریشه؟)

سوراغ                                 سوروشماق                          سراغ (تورکی)

دوقلو                                   دوقولماق                              همزاد (ریشه؟)

تانری                                   تانیماق                                خداوند (ریشه؟) 

خاصیت التصاقی بودن زبان تورکی باعث بوجود آوردن کلمات دیگری از ریشه و اصل کلمه می گردد. مثال:

از ریشه کلمه "توپ" کلمات زیر نیز مشتق می گردد در صورتی که در زبان فارسی این خاصیت وجود ندارد.

توپ (توپ)، توپوق (قوزک پا)، توپوق (سخن تند و جسورانه گفتن = دیلینگ توپوق آتیر)، توپ (تپه - بیشتر در زبان قشقایی)، توپ (جمع کردن، گرد کردن - دوواری توپ ائد) توپلوم (نشست)، توپلانتی (انجمن) و...

یا: یولداش (یول + داش) همراه و دوست، قارداش (قارین + داش) هم شکم- برادر، ائداش (ائل + داش) هم ایلی -هم وطن و سیرداش، دیلداش و.... مشتقاتی است که با کمک کلمه "داش" می توان در زبان تورکی بوجود آورد...

در باب توانایی های زبان تورکی و مبانی دستوری آن مباحث قابل توجه فراوانی موجود است که در آینده بدان خواهم پرداخت.

فرهنگ ائلچی سی

قاشقايي فرهنگينينگ ائلچي لري

بوگون دونيا، اينسان لار چاليشمالاري و بيلگيلري دونياسي دير. هر كيمسه اوز دوويرونه مرز چئويره و اوزونو كيمسه لردن آيورا، وارليقي ايچون شك ائدينگ. چون كي بيلمگ و اوگرنمگ و بيلديرمگ اينسانلار روحونونگ يئمئگي دير.

بيزيم ائل (قاشقايي)، تورك دونياسيندا بير آدوسانلي و بويوگ ائل دير. بو آد و سان و بويوگ لوگ راحت و آسان اله گلمه ميش. دوغرولوگا چوخ كيشيلر و چوخ قهرمان لار و چوخ هونرمند لر و چوخ خاتون لار تلاشي و زحمتي و آثاري بو آدي و بو يئري دونيادا بيزيم ايچون آچميش. پس آتالار و آنالار زحمتيني و اومودونو بو مرزلر آراسيندان چاخارداگ و دونيايا تانيديراگ. ايندي بو تهمين بيزيم بويندا دير.

بير هفته موندان گئچميش، قاشقايي نينگ بويوگ يازاري و آراشتيرماسي "اوستاد اسدالله مرداني رحيمي" و بويوگ شاعيري و چالگيسي (سيتار) "ارسلان ميرزايي" كي هر بيري بير بويوگ بيلگين دير، توركيه دانشگاه لارينينگ دعوتي اينان او كشوره سفر ائدديلر و موزيك و ادبيات فئستيواليندا حاضير اولدولار و ائله كي خبرلر وار اونلارينگ هونرلريندن و ارائه وئريلن آثارلاريندان چوخ استقبال اولونموش.. بو مسئله قاشقايي فرهنگي ايچون بير بويوگ اتفاق دير. بو سفر ايچينده ايكي سود و فايدا وار: بيرينجي فايدا قاشقايي فرهنگي و هويتي مرزلردن گچير و تورك دونياسيندا آرتيخ تر تانيديرماگ اولونير و ايكينجي فايدا هونرمندلر و اوستادلاريميز ايچون دير كي دونيادا توركلر اونلاري اينان تانيش اولارلار. دوروستلوگدن اوستاد مرداني و ميرزايي بيزيم ائلينگ ائلچي سي دوروموندا، فرهنگ و هونر آپاريب و آدوسان گتيريبلر.. گئنه ده سفرلر اولسون و اونورلار گلسين. بو باشارما، اونلارا و قاشقايي خالقينا موبارك اولسون...

 

اوستاد محمد حسين كياني اولمه گي ايچون

ائل قوپاردان شاد نغمه لر واي اولدو  

                                     ياز دونيادان بيزه خزان پاي اولدو

اوستاد محمد حسين كياني، قاشقايي نينگ بويوگ ايرچي سي و موسيقي بيله ني بو دونيادان گوز كسدي و جنت قوشو كيمين بهشت گولزاريني ياد ائديب گئتدي.

 

اوستاد كياني بير قرن قاشقايي  شادليقيندا و غمينده ائل قراقيندا واريدي. اوستاد كياني موسيقي هنرمندلرينينگ نئچه نسليني بيبيره وصل ائدميشدي. محمدحسين كياني، اوستاد داوود نكيسا و اوستاد سليمان و اوستاد هادي نكيسا زامانيندا و بو اوستادلار مكتبينده بئسلنميش و سورادان اوستاد حبيب خان گرگين پور و فرود خان و فرهاد خان قراقيندا داياق ايميش. اوستاد كياني گچن ايكي دهه ايچينده جوان لار و موسيقي اينن چاليشان لارا بير بويوگ بلدچي و يول بيلن ايدي و هميشه جوانلار قراقيندا اونلارا انگيزه وئرميش دير. دوغرو سوز بو دور كي اوستاد كياني قاشقايي نينگ و حتي هامي تورك لر آراسيندا كي روايت لري ياخچي سويلردي و اونو گوزه ل سسي اينن ايرلاردي. قاشقايي لار بيلرلر كي اوستاد كياني "اصلي و كرم"، "غريب و صنم" و "محمود و نگار" داستان لاريني نه گوزه ل ائحساسلي اوخوردي كي هلز قولاقلاردا گوزه ل سسي دولانير و اوره گ لرده هلز يئري وار و يادي تا زامان وار ديري قالار.... 

بو بويوگ اوستادينگ اولمه گي محترم خانواده سينه، قاشقايي نينگ هنرمندلرينه و موسيقي بيلن لرينه تسليت اولسون. تاري اونو رحمت ائله سين.

يادي گوينلرده ديرري قالار.

آتالار سوزو

استاد مردانينينگ ده يرلي "آتالار سوزو" كيتابي توركييه كشورينده ده چاپ اولونير

ضرب المثل لر قووملار و ديللرينگ اصلي ترين هويتي دير. من بونا اعتقاديم وار كي ضرب المثل لر عومورو ائله هر ديلينگ قدمتي و عوموروچاز برابر دير. ضرب المثل لر (آتالار سوزو) هر ديلده آتالار و آنالار سوزو دير كي نه بير شخص و نه بير زاماندا دئييلميش بلكه زامان گچميش، تجربه لر ييغيلميش، بير پارا مسائيل لري و واقعيت لري درك ائدميش لر، بير اصل كيمين قبول اولونموش و نسللر اونو نقل ائديب و زنجير وار داهي نسللره ائتيدرميشلر. پس آتالار سوزو عمرو اوزاق دير و ائله ديل تاريخي نينگ اوزاقينا.

"آتي آت يانينا باغلاسانگ هم رنگ اولماسا هم خوي اولار"

بو مثل تعبيري بو دير كي هم نشين و يولداش بيربيردن تاثير دوتارلار و ائله چوخ تاثير كي اگر هم رنگ ده اولدولار تعجبي يوخودير "هم رنگ اولماسا هم خوي اولار" چون كي ايكي يولداش بو قدر باشارير بيربيره موثر اولا.

آتالار سوزو باشارير هر ديلينگ دوامينا و قالماقينا و وارليقينا بير اصلي دليل اولا.

"آتالار سوزو ائليميز گؤزؤ"

پس گلينگ تا ديليميز وارليقي و دوامي ايچون آتالار سوزونه ارزش بيلگ.

 

اون اييل موندان ايلري ائليميزينگ بويوگ اوستادي آقاي اسدالله مرداني، نئچه ايلينگ زحمتيني بير كيتاب قاليبينده چاپا ائتيردي كي اونونگ آدي "آتالار سوزو" ايدي. بو كيتابينگ چاپ اولماگي، قاشقايي ادبياتي ايچون بير بويوگ قوللوق اولوندو. استاد مردانييي هامي كيمسه لري كي ادبيات و هونرينن چاليشماگ وارلاري تانيرلار و بو بويوگ استاد بو كيتاب دان آيري دا نئچه ارزشلي و بويوگ ادبي و تحقيقي كيتاب، قاشقايي ادبياتي و ديلي ايچون يازميش و چاپا ائتيردميش كي حقدن 30 ايل ارزشلي عمروندان تحقيق و مطالعه و يازماگ ايچون وقف ائدميش. آساناك لار- زبان تركي قشقايي و شيوه نگارش آن – مكالمه زبان تركي قشقايي و هامي دان ارزشلي تر و ده يرلي تر قاشقايي سوزلوگو (فرهنگ زبان تركي قشقايي) و داهي مقاله لر و تحقيق لري كي بو زمينه ده ائدميش لر استاد مرداني نينگ آثاري دير. اولا كي قدردان اولاگ و قدرشناس.

استاد مرداني نينگ آثاري نه فقط قاشقايي توركلري ايچينده استفاده اولونير بلكه ايران توركلري ده بو كيتابلاري استفاده ائديرلر و اونلار ايچون ده بير مرجع دير و حتي دونيادا بو تحقيق لرينگ انعكاس واري و تاثير. تازاليگدا بير خبر بيزه چاتدي كي استاد مردانينينگ "آتالار سوزو" كيتابيني توركييده بير تورك ادبياتينينگ بيلينجي سي (دانشجو) توركيه نينگ لاتين الفباسينه دوندرير تا باشارا بو ديله و بو الفبايا چاپ ائده و اونو توركيه خلقي ده مطالعه ائده بيله. بو اتفاق بير بويوگ افتخار دير اول استاد مرداني ايچون و سونگدان دا  قاشقايي خلقينه. تورك دونياسيندا داهي مرزلر آرادان گئدير و هونر و ادبياتي مرز تانيماز. تاري دان هامي تورك ادبياتي ايچون و خصوصا استاد اسدالله مرداني ايچون كي بيزه چوخ افتخارلارا نصيب ائدميش ساغليق و خوشحالليگ آرزوسو واريم...

بو خبري بوردا دا اوخويونگ http://www.qashqaiturk.blogsky.com/1387/11/11/post-57//    

ديل يازماگي

با سلام خدمت دوستان عزيز

ابتدا از تمامي عزيزان بابت تاخير چند ماهه ام در عرصه وب نويسي معذرت مي خواهم.

البته گرفتاري هاي جور واجور باعث تاخير و غيبت من بوده است.

در ثاني "قشقايي ديلينه يازان و دانيشانلاردان ايستئيرم كي ديليميزينگ دوامي و قالماگي ايچون كي تورك ديلينينگ دونياسيندا اوزو بير اصلي شاخه دير، دقت ائدگ و ائله بو جور كي حساسيت واريميز دير كي تاجيك ديل بو ديله قاريشمايا تورك ديلينينگ داهي شاخه لرينينگ كلمه لريني بو ديله قاريشديرماياگ. بيزيم ديليميز چوخ دا توانلي دير و ائله بو جور كي گچن نسل لر و آتا و آنا لاريميز دانيشميش و دانيشيرلار بيزده او سبكه و او يولا دانيشاگ و يازاگ. من بو قشقايي وئب يازانلارينينگ توركو متن لري ايچين ده چوخ آيري و غريب كلمه لر گوروره م. بو روش يازماگ بير مودت دن سورا بيزيم قاشقايي ديليني آرييق ائدير و آرادان آپارير. چوخ اصرارينگيز اولماسين كي عجيب و غريب كلمه لر ايشه آپارانگيز.. ائله يازينگ كي اوخويانلار و مخاطب لر آنگلايا سوزونگوزو... والله من ده بو ديل ايچون و بو فرهنگ ايچون چوخ دغدغه واريم.. تاري ساخلادسين...

ائلخانی آهنگی

حکایت آهنگ ایلخانی

قشقایی ها با همدستی محمد خان بلوچ در جنگ شولستان رودر روی نادر شاه افشار قرار گرفتند. پس از شکست و مرگ فجیع محمد خان بلوچ بدست نادر شاه، طوایف بسیاری از قشقایی ها هم که همدست محمد خان بلوچ بودند راه تبعید به خراسان را پیش گرفتند. آهنگ جانسوز ائلخانی یکی از یادگارهای آن دوران اشک و آه است. دختری ایلیاتی که نامزدش به همراه تبعیدی ها در خراسان به سر می برد با نوایی جانسوز به زوار حضرت امام رضا متوسل می شود و پیغامی جانسوز در قالب چند بیت شعر ارسال می کند. این ابیات نمونه ای از لفظ قشقایی ها در دوره نادر شاه افشار است:

غرییم افشار ائلینده                چکمز ارابه دردیمی

..........                             .........

گئدینگ یالوارینگ یاخارینگ      مشهد زوارینی قئیتارینگ

بیر ناما یازدام آپارینگ             او نازلی یارا دردیمی

قالی پازیریک

پيوستگي نقش قالي پازيريک با تامغاي قشقايي

قالی سه هزار ساله پازيريک متعلق به ايل قشقايي است:

قبل از توضیحات در مورد این قالی به تصوير زير توجه نماييد:

شکل اول اين تصوير حرف قاف زبان ترکي باستان (تامغا) است که اين علامت متعلق به ايل قشقايي يا همان شاخه قايي ترکان جهان مي باشد و قشقايي ها از اين علامت و حرف در پرچم ها، سنگ قبرها، دست نوشته ها، تزیین دست بافته ها و داغ گوسفندان و چهارپايان استفاده مي نمودند و در بين قشقايي ها به ائل اجاقي (اجاق ايل) معروف است.

شکل دوم  و مياني تصوير بالاهمان نقش مايه اصلي قالي پازيريک است. با کمي دقت مي توان دريافت که اين نقش همان تصوير اول (حرف قاف قشقايي که در ابتدا توضيح داده شد) مي باشد و با کمي تغيير و تزيين به اين شکل درآمده است.

و شکل سوم تصوير بالا نقش دونابيگي گليم قشقايي است که باز همان فرم شيوه رفته نقشمايه قالي معروف پازيريک مي باشد.

 تصویر فوق و توضیحات ارائه شده در باره آن بیانگر آن خواهد بود که قالی پازیریک به دست زنان هنرمند ایل قشقایی بافته شده است و همچنین تاریخ نشان می دهد که روزگاری زیستگاه اصلی ایل قشقایی نیز در حوالی همین نقطه بوده است که اکنون قالی سه هزار ساله پازیریک کشف شده است.

 

قالي سه هزار ساله پازيريک در يک منطقه اي به همين نام در ميان يخهاي روسيه کشف شد و هم اکنون در موزه آرميتاژ لنينگراد روسيه نگهداري مي شود. ظاهرا قديمي ترين قالي بافته شده به دست بشر است که هنر شناسان، ايراني بودن آن را محرز مي دانند. قابل توجه است که نقش مايه اصلي اين قالي از بيست و چهار کاشي تشکيل شده است. در اینجا لازم است بدانیم که زبان تامغاي ترکي از 24 حرف تشکيل مي گردد که هر يک از اين حروف متعلق به يکي از طوايف و شاخه هاي ۲۴گانه ترکان جهان مي باشد و حرف قاف که در ابتداي شکل زير به تصوير کشيده شده است نيز متعلق به ايل قشقايي بوده و اين علامت مخصوص در پرچم ها، سنگ قبرها، دستباف ها و داغ چهارپايان و گوسفندان این ایل استفاده مي گرديده است و اکنون در ميان قشقايي ها به عنوان تامغاي ايل (ائل اوجاقي) مورد قبول است. لازم به ذکر است که نقش دونابيگي (تصوير پايين شکل فوق) در گليم قشقايي که به وفور يافت مي شود فرم شيوه رفته همان نقش قالي پازيريک است. صرف نظر از اين موارد، گره نامتقارني که در بافت قالي پازيريک به کار رفته از گذشته تاکنون در ميان قشقايي ها در بافت قالي از اين گره استفاده شده و میشود و قشقايي ها از معدود اقوام ايراني است که در بافت قالي هايشان از گره نامتقارن استفاده مي کنند. قابل ذکر است که قالی قشقایی و دیگر دست بافته های زنان این ایل در میان جهانیان شهرت و ابهت خاص داشته و دارد. 

در آخر از دوست عزيزم آقاي عوض الله صفري کشکولي که در تهيه نقشه و تکميل تحقيقات اينجانب درباره قالي مذکور در جهت شناساندن فرهنگ و هنر دیرینه ایل قشقایی به جهانیان همکاري نمودند کمال تشکر و قدردانی دارم.

پیام امروز

 

سهم ما از یک نبرد

 

امروز روز احیای سنت ، فرهنگ و هنرهای گرانبهای است که مدرنیته و صنعتی شدن زندگی بشر آن را تهدید می نماید. همه ما هر روزه شاهد مرگ و زوال سنت ها، فرهنگ ها و نابودی دستاوردهای فرهنگی و هنری جهانیانی هستیم که اکنون جای خود را به آنچه که از رسانه ها و ارتباطات تبلیغ می شوند می دهد. همه ما می دانیم در گذشته ها برای شکل گرفتن و همه گیر شدن اصولی از سلسله اعتقادات و نگرش های قومی و مردمی در هر گوشه از جهان پهناور به چه مشقت ها، سختی ها و خون دل خوردن هایی نیاز داشته است. گاهی سال ها و شاید قرن ها به طول می انجامیده است تا هنری و دستاوردی در یک قوم به ارزش و هنجار عمیق تبدیل گردد.

اما همه ما امروزه بر این باوریم که سرعت ارتباطات همه جانبه مردم جهان با یکدیگرو تاثیر جهانی شدن ارزش ها در تمام نقاط دنیا چشم گیر است. امروز مردم دنیا از بال زدن یک پروانه در هوا تا بزرگترین اتفاقات جهان هستی از جنگ تا پیشرفت و فناوری های بشری بلافاصله مطلع می گردند و تاثیر می پذیرند. جهان و مردمان آن می روند تا با پیوستن به هم دنیایی یکپارچه و با آداب، رسوم، نگرش، زبان و قانون مشترک و بدون مرز تشکیل دهند و همان دهکده جهانی را رقم زنند. جهانی با محتویات فرهنگ و رسوم و قانون و زبان کلان فرهنگ ها و کسانی که توانسته اند در این ارتباط جهانی و تبلیغات رسانه ای خود را بر مردم عرضه نمایند.

حال سوال این است: پس سهم خورده فرهنگ ها و آنانی که دیر می جنبند در این دهکده چیست؟ آنانی که فرهنگ های غنی به یاگار مانده از خون دل خوردن های نیاکان خود را در مرزهای بسته خود به دیگران عرضه نداشته اند چه؟! مرگ؟ نابودی؟ زوال؟

آری! اینان به اجبار و ناخواسته و ندانسته تن به قبول فرهنگ های صادر شده از دیگران داده اند و خواهند داد.

آنان داشته های خود را چون غذایی فاسد شده که نه خود خورده و نه به دیگران داده اند دور خواهند ریخت و برسر سفره و داشته های دیگرانی خواهند نشست که از ماهیت آن بی اطلاعند و مصرف کننده ای بیش نخواهند بود. آیا ما نیز در خوابیم و پذیرای تغییرات جهانی هستیم آنگونه که در این اقیانوس هولناک غرق شویم؟؟؟؟!! اگر چنین است پس اینک جواب نیاکان و مشقت های بی دریغ گذشتگان را چه بدهیم؟ سهم ما از این دهکده چیست؟؟؟!!!

هم ایلی های عزیز! به هوش باشید. به هوش باشید تا دست در دست هم ما نیز در این تحول و حفظ ماهیت فرهنگ خود و شناساندن آن به جهانیان پیروز باشیم. لازمه این تحول نیز شناخت از خود و داشته های خود و اعتقاد بر آن است. هویت، اصالت، اتحاد  و مهمتر از همه زبان خود را محفوظ داشته و بر آن بیفزاییم تا بمانیم و بمانیم و بر این ماندگاری ببالیم....

"قشقایی ائلینی دریا قیاس ائد         چالخانیر چالخانیر برقرار اولور"  

        

قارلی قیش شعری

این هم شعری از سروده های خودم برای شب های سرد زمستانیتان که در قالب مخمس یا ۵ مصراعی از قالب های اشعار ترکی سروده شده است... نظر با شماست...

           قارلی قیشیم

گینه گلیب گئجه آلمیش توانیم     

یوخو سیزام سکوت آلمیش هر یانیم

نه سوز بیلن واردیر نه بیر یانانیم

            گور نه سووق قراریمی کسیب دیر

            بو اسن یئل قار چولوندن اسیب دیر

قرنگی دیر اوزوم گورمم اوزومو

آنگلامئیرام اوز دئدیگیم سوزومو

گویه قره بولوت گلیب گوزومو

            بو گورونمز آی یولونا سالمیشام

           آی دا یاتیب من یوخو سیز قالمیشام

ائله سانکی اونودموش دیر روزگار

منیم تکین یئره دوشگون اولان وار

وورولوب دیر قاپی یولو یاغمیش قار

           یازیدان بیر خبریم یوخ نیجه اولدو

           دانگ اولدوزونگ چالدیگینه گئج اولدو

آیاق سسی قورخو کولگه سالییور

بیر قوش سسی آیریلیغدان نالییور

پوزغون اوره گیمنن قرار آلییور

          جوشغون اولوب یانان دردیم ده شیب دیر

          طاقتیم طاق اولوب صبریم داشیب دیر

آیریلیغینگ آغیرلیگی دوشومده

هر نه پئسلیگ فیکر و خیال باشیمده

 گچن گئجه بو تعبیرلی دیشیمده

           اوزوم گوردوم بیر قوشودوم زارینجی

          سوزوم وای دیر یئریم ویرانه کونجو

اینانمئیرام شام دولانیب گون چالا

قارلی قیشیم باش اولوبان یاز اولا

ایسیدمیش تنیمده اگر جان قالا

           سحر نئچه گولگز یاغلیق سره رم

           چوله یاز و گوینه ساغلیق سره رم

                                     فرود جهانگیری ـ زمستان ۸۵

ارسلان میرزایی

دوست عزیزم، جناب آقای ارسلان میرزایی هنرمند شاعر و موسیقی دان با ارزش ایل قشقایی، که نامش در دل مردم قدردان، آشنا و شناخته شده است.ایشان دارای زبانی شیوا و گیرا در شعر و پنجه هایی توانا در مضراب های ساز ستار می باشند. شاعری که بیانگر وقایع، حقایق و دردهای مشترک مردم ایل و احساسات درونی خویش است. ایشان به حق از شاعران توانای ایل و از ادامه دهندگان مکتب کلاسیک شعر ترکی و همچنین از پایه گذاران شعر نو و نوسرایی "یئنگی قوشما" در شعر و ادب قشقایی می باشد. منظومه بلند "اوزاق یول" ایشان شنیدنی و خواندنی است. شعری که گذشته و تاریخ ایلمان را به حال و آینده پیوند می زند. امیدوارم مردم عزیز، قدردان زحمات شاعران و قلم زنان جامعه مان باشند.

 

قشقايي

ايــرانـیـنـگ عـزتــي بــللي يــادگــار

سن فارسیـنگ شوكتي بؤيیگ افـتـخار

گلیـب سندن  ياخچي گچسين  روزگار 

                يـاشاسیـن فرهنـگينگ ـ ديلينگ قشقايي   

               اگيـل‌مسيـن سنـيـنگ بئـليـنگ قشقـايي

گؤزلرینگ كاساسي ياشدان‌دوْلمـاسیـن

گونونگ ‌ياخچي‌اوْلسون‌يامان‌اوْماسیـن

ابـدنـچـز سـارالـمـاسیـن سوْلماسیـن

                 يارپاغیـنگ‌ـ ريحانیـنگ‌ـ‌گولونگ‌قشقايي

                 آچیـلسیـن قاناتیـنگ ـ قوْلونگ قشقايي

قـشـلاقیـنگ گؤي داغلي ـ يازي باصفا

يـئیلاقیـنگ بولاقلي ـ يئري خوش هوا

چـايلاریـنگ كميـنه سالدیـنگ قونالقا

                 چيـچكـلـي چـؤل چمي يوردونگ قشقايي

              دشمني مصـافـدا يــوْردونـگ قشقـايـي               

 شئـر ايـگيـدلـر دامانیـنگدا بئسله‌دينگ

دار گـونلرده ‌ميـدانـلارا سسله‌ديـنـگ

تـئـللرينـي گولگز قانـا ايـسلادیـنگ

                 كـمـرلـري سـالـدیـنـگ سسه قـشقـايـي

                 بـاج وئـرمـه‌دينـگ هئـچ نـاكسـه قـشقايي

بـو خـزانـدا گليـر گـولوستــان ايـسـي

اؤلولـرده هنــوز گـليـر جـان ايـســي

داغ و داشیـنـگ هنـوز وئـرير قان ايسي

                 افــتــخـارلـي ـ آد و سـانـلـي‌قـشـقـايـي

                 سنـگـرلـري گولگـز قـانــلي قـشـقـايـي

داهـا گـلـمـز آيـايـدیـن يـاز گئجه‌سي

چوْبان‌ _چوْلوق هاي و هوي ـ‌ايگيد سسي

داغیلماز چـؤللـره دارغــا ده‌وه‌سـي

                 ائـللـر كـوچـدو  داغـدان ائـنـدي قـشقايي

                 گـليـب هـامـي كنـده قـونـدو قشـقـايـي

وطنـيـنـگ يـوْلـونـا تؤكردینگ ‌قانیـنگ

قوْرخـو بيلمزدينگ گئدسيدي جانیـنگ

تـاريـخلار ساخلادار سنينگ  نشانیـنگ

                 داغ و داشــي داسئتـانــلـي قــشـقــايــي

                 بـئـشـه‌لـري « ارسـلانـلـي » قـشـقـايــي

 

                                             " ارسلان میرزایی"

 

 

 

جئیران گله ایدی

شعر زیر از شاعر گرانقدر ایل قشقایی و دوست عزیزم جناب آقای عوض الله صفری کشکولی است که به حق از شاگردان مکتب ماذون حکیم عارف و ادامه دهنده راه بزرگان ادب ترکی می باشد. ناگفته نماند که آقای صفری اولین بنیانگذار شعر نو "یئنگی قوشما" در ادبیات قشقایی است. ایشان دارای قلمی رسا و زبانی شیرین و شیوا در شعر می باشد. منظومه بلند "یتیم یال" او هر خواننده ای را به یاد "حیدر بابا"ی شهریار می اندازد. گویا مجموعه اشعارش در دست چاپ و انتشار می باشد...

 

جئيران گله ايدي

 چیخدی جانیم جـور خـزان اليندن         يـاز اؤلـوب گولشنـه ريحـان گله ايـدي

بـاهـار اؤلـوب آچیلايـدي گـولوستـان      بـــو چمنـه ســرو روان گـله ايـدي

 

ستمدن ائيلادي ويـران يئـري چـرخ        تعجيل ائدمه بيردم آستا يئري چرخ

مينگ دؤرد اؤز ايل دولانايدي گئري چرخ   بيـر عـرصيـه شـاه مـردان گله ايـدي

 

شام باش اؤلـوب هجر ائتيدي پايـانـا         یانیق بـاغریم غمـدن اؤلدو ويرانا

ايتـن يـوسف بيـر گله ايدي كنعـانــا        فـريـادیمــا صاحب زامــان گله ايدي

 

بو هجراندان جانیم ياندي ديل ياندي         ائلكه يـانـدي مـأوا ياندي ائل ياندي

باهار ياندي چمن ياندي گؤل يانـدي          سنبل تئلين آچـیب افشـان گله ايدي

 

وحـدت يئلـي بيــر اسيـدي ائللره             گئنـه سـونـام دولانـايـدي گــؤللـره

شيدا بولبول بيـر قـونـايـدي گـوللره           يـاز اؤلـوب چـؤللره جئيـران گله ايدي

 

روزگــاردان چكيب عمــروم عتـابـي         ازل گـؤندن گـؤردو جانیم عذابـي

شـوم فلـگينك يـازقـي يـازان كتابي         بيـر ورق دؤنه ايـدي دوران گله ايـدي

 

ناكس تدبيـريـدي تقـديـر ده گيلـدي         لاچيـن لــر لايقـي زنجيـر ده گيلدي

كـوراوغلـويـا اؤلوم تدبيـر ده گيلـدي          چنلي بئلـدن يل ائيـوز خـان گله ايدي

 

لعنت اؤلسون قحط عشقينگ عصرينه          عـربينـه ـ عجـمينــه ـ مصـرينــه

شيـدا شيـريـن بيـر گله ايدي قصرينه          تيشــه سسـي بيستـونـدان گله ايدي

 

سني تـاري ده يمـه باغـریم يـارادیر            يـوسفـوم هجرينـدن ماتـم سرادیر

بیزدن یارا اوجه داغلار آرادیر                      ماه اوزو دردیمه درمان گله ایدی

 

عوض الله صفری کشکولی

 

بقای فرهنگی ایل قشقایی

ماذون کردگارا حمد وسپاس ائد    فیکره گئدمه ترک خوف وهراس ائد

---

قشقایـی ائلیـنی دریـا قـیـاس ائد    چالخانـیر چالخانـیر بـرقـرار اولـور

ماذون شاعر و عارف بزرگ قشقایی که در قرن ۱۳ و بیش از یکصد سال پیش در ایل میزیسته است در دوران یکی از ایلخانی های قشقایی که ایل دچار بی نظمی و جنگ و گریزهای داخلی به سبب ضعف مدیریت ایخان گردیده بود این شعر را سروده است. در این شعر، شاعر ابتدا به تفسیر اوضاع موجود پرداخته و در آخر خود را خطاب قرار داده و از خوف و هراس درباره اوضاع مذکور ایل برحذر می دارد و متذکر می گردد که ایل را همچون دریایی قیاس کن که پس از تلاطم و جنب و جوش های فراوان، بالاخره آرام میگیرد و ساکن می گردد و همچنان دریا می ماند.

آری، ماذون ستاره درخشان آسمان شعر و ادب ایل قشقایی با استفاده از بینش و آینده نگری خود مردم را به امید بر پایداری ایل فرا می خواند و بر شکرانه ماندگاری ایل، حمد و سپاس کردگار را به جای می آورد...

 و اکنون که بیش از یک قرن از آن زمان گذشته است ما قشقایی ها عموما هرگاه سخن از ایل و ماندگاری و یا احیانا ترس از تاراج فرهنگمان به دست خودی و غیر خودی ها به میان می آید این دو بیت شعر را به استناد سخن عارف و شاعر ایل زمزمه نموده و بر بقای غنای فرهنگییمان و ساختار ایلییمان امیدوارتر شده و برای حفظ خود از گزند، ایمانمان راسختر، گام هایمان محکمتر و دستهایمان در دستان هم ایلیمان فشرده تر فریاد زنده باد ایل زنده باد ایل "یاشاسین قشقایی ائلی یاشاسین قشقایی ایگیدی" سر میدهیم... ما پاینده ایم تا زنده ایم تا زنده ایم پاینده ایم.... بر روان پاک شاعر گرانقدر و آزاده قشقایی "میرزا ماذون" فراوان درود.. بدرود.

نظر شما چییه؟

 

آن کیست کز روی کرم.... با ما وفاداری کند....

 

بیلـمزیدیـم  بـو  تئزلیگـده  اوزولـور    الیم دامانینگدان سردار ائلخانی

یاد ائدنده سئیلاب کیمین سوزولور  گوزوم یاشی بی اختیار ائلخانی 

اگه گفتید عکس بالا عکسه کییه.....؟!

کاش بودی و میدیدی....؟؟!!!

 

هویت و قومیت ترکان قشقایی

قشقایی بودن هنر نیست بلکه قشقایی ماندن هنر است.

بیدارید؟!  (اویان ائل اوغلانی اویان!)

آیا می دانید: تنها راه ماندگاری یک قوم و جامعه حفظ زبان مادری آن جامعه است؟

آیا می دانید: اگر یک جامعه ای از هویت خود گریزان بود بر سر آن قوم چه خواهد آمد؟

آیا می دانید: زبان ترکی یکی از معدود زبانهای با قاعده دنیاست؟

آیا می دانید: اولین زبانی که بشریت به آن صحبت کرد زبان ترکی است؟

 آیا می دانید: اولین قومی که خط را اختراع و با آن تاریخ را ساخت ترکان سومری بودند؟

و آیا می دانید.......!!!

ترک زبانان عزیز پس از هویت خود نه تنها گریزان نباشید بلکه به آن افتخار کنید...

شما جوانان و روشنفکران، آینده جوامع را رقم خواهید زد بنابراین در شناختن خود و ساختن محیط اطراف خود آن جور که باید باشد تلاش نمایید... 

چادر در دل صحرا از عشق خبر دارد  

               قشقایی و شیدایی یک شوری دگر دارد

زندگی نامه

فرود جهانگیری از ایل قشقایی و طایفه شش بلوکی ساکن شیراز دارای مدرک تحصیلی مدیریت صنعتی از دانشگاه خلیج فارس.

دوران ابتدایی را در مدارس عشایری گذرانده ام. دوران راهنمایی و دبیرستان را در شیراز و دبیرستان عشایری سپری نموده ام. همواره عشق و علاقه به ایل و هنر در وجودم جاری بوده و هست تا ...

من به شعر علاقه خاصی دارم. در سرودن شعر ترکی قشقایی دستی نیز دارم. سرودن شعر را از ۱۷ سالگی (یعنی از سال ۷۵) شروع نموده ام. در همه قالبهای رایج ادبیات قشقایی شعر دارم. در شب شعرها و کنسرتهای مختلفی حضور داشته ام و شعر ارائه نموده ام. البته در هنر موسیقی هم دست و پا شکسته کارهایی انجام داده ام و موسیقی قشقایی از اصالت و محتوای عمیقی برخوردار است ولی متاسفانه در حال حاضر کوتوله هایی پیدا شده اند که با بوجود آوردن سبک های بی محتوا و مبتذل قدر این موسیقی را شکسته اند. بگذریم.... من در همه حال به هنر عشق دارم و روزی را بدون هنر سپری نمی کنم و معتقدم هنر پالایش دهنده روح و روان و جان آدمیست. در هر جامعه ای هنرمندان آن جامعه کم زیانترین و مثبت ترین انسانها می باشند. هنرمند دزد، هنرمند قاچاقچی و ... من که ندیده ام و نه شنیده ام. شما را نمی دانم. ولی ...

همیشه در جریان تمامی امواج و حرکتهای فرهنگی، هنری و اجتماعی جامعه و خصوصا ایل قشقایی قرار داشته ام یا لااقل دلی در سینه دارم که برای ایلم می تپد. آرزویم زنده ماندن فرهنگ غنی ایلم قشقایی و خواسته ام از جوانان و روشنفکران ایل، حفظ اصالت، هویت و ارزشهای ایل می باشد.. با من در ارتباط باشید...منتظرم. 

من کیمم؟!

من کیمم؟!

من کیمم ؟ بیر غم الیندن گرفتار

 

من کیمم ؟ بیر حسرت چکن انتظار

 

من کیمم ؟ بیر یاسا باتموش نوبهار

 

داها کویلوم یامانلیق دان یارا دیر

 

شادلیقینان منه داغلار آرا دیر

 

من کیمم ؟ بیر پوزقون اولموش قونچا گول

 

من کیمم ؟ بیرسویوز بولاق قورو گول

 

من کیمم ؟ بیر گونه حسرت آی و ایل

 

نه گویده بیر اولدوز منه قالیب دیر

 

نه بیر چیراغ یئرده ایشیق سالیب دیر

 

من کیمم ؟ بیر هجران چکن باغری قان

 

من کیمم ؟ بیر بایغی کیمین لامکان

 

من کیمم ؟ بیر توردا قالان تور ترلان

 

دار قفسده پر و بالیم توکولدو

 

بو دارلیقدان الف قدیم بوکولدو

 

بیر گون منده یاشیلیدیم یازدیم

 

مجلس لره صفا ورن سازیدیم

 

لاچیندیم ترلاندیم بازدیم

 

اووچو ووردو دوشگون اولوب چورودوم

 

خزان اسدی یاشیل کرز قورودوم

 

 

شعر از فرود جهانگیری

   

 

ترکیب رنگ و هنر استفاده از آن در قشقایی

این هم شعری از خودم که در قالب "یئنگی قوشما" سروده ام. شعری که از درد انسان بودن و نگرش انسانی به دنیای مادی و بی رحم ما حکایت میکند.. 

کاش...

کاش زارییان قوش اولموشدوم

دار قفسینگ دار کونجوندا

قول قاناتیم باغلییدی کاش

آیریلیغینگ زنجیرینده

             کاش اولموشدوم اوجه داغینگ

             اوجه سینده بیر تک آغاق

             اوزاق قره قیشیم گلیب

             هئچ باشیمنان باش اولمایا

 یا کی چولده جیرانیدیم

اووچی قویا تور جانیما

من قورخودان قچه قچه

هئچ بیلمه یم نولدو دیرلیگ

              یا کی شیدا بولبول کیمین

              دوقوز آی حسرتلی گوله

               گول قونچاسی آچیلان دم

               خزان اسیب ساراردایدی

 یاکی جوشغون بولاغیدیم

یولا دوشم قره داغینگ

گوزونده کی آخان یاش کی

جوشغون اولار آغیر دردن

            یا بیر یاغیش اولایدیم من

            یاغام هم داغ و هم دوزه

            یاشیل مخمل سره م چوله

            آراسیندا قیزیل گوللر

             سونگدان خزان ساراردایدی

             اگدیگیمی یئل آپارا

 آما اولمامیشدیم آدام

یامانلیغا یامان چکم

هر یوخسولونگ چاراسیزلیگ

دردی منه پای اولا کی

اولام آدام جورونا من

یسیر اولان جفا چکن

              من گوزله دیم عمروم گله

              گچدی عمر و گلمه دی یار

              ترلان کیمین عشق اه ویندن

              اوچوب گوینده قالدی یادی

 نه توره دن تاری باخار

نه یار گلیر درمان اولا

بو گوودا سیز اوره گیمینگ

مینگ درد و مینگ یاراسینا

              کاش کی اولمامیشدیم آدام

                          کاشکی...آولمامیشدیم.... آدام

                                                   کاش کی ......آولمامیشدیم

 فرود جهانگیری

 

هنرمندان بی ادعا

یکی از قومهای هنر پرور ایران زمین، زنان و مردان ایل قشقایی است که آوازه هنر صنایع دستی زنان این ایل(گبه، گلیم، جاجیم و ...)در سرتاسر جهان منتشر گردیده است. نقش و نگارهایی که زنان ایل قشقایی در مزین نمودن این هنر جاودنی به کار می برند، یکی از مناظر بسیار بدیعی را خلق می نمایند که چشم از دیدن آن سیر نمی گردد. کسانی آفریننده این آثار بدیع میباشند که در دورترین و خشکترین دشتها و کوهساران، گره عشق و هستی را با تمنای باران رحمت و اشک آسمان، به بهاری هزار رنگ مبدل مینمایند. آری اینها همان انسانهای پاک خداوندگارند که روح خدا در جان آنها با منجلاب دنیوی نیامیخته است.آنگاه که بزرگترین نقاشان و تصویرگران جهان در مقابل آثار سرپنجه های این هنرمندان زبان به تحسین میگشایند و قلم به پرده دل می دوانند اشک شوق و حسرت در دیده گانم روان می گردند که اینانند همان بندگان بی پناه از باران و باد و سرما و گرمایند.آری....                               ...گوهری کز صدف کون و مکان بیرون بود...

   

قالب شعر در قشقایی