برای استفاده فارس زبانان این پست را به زبان فارسی می نویسم.
زبان تورکی حدودا دارای ۳۰ شاخه زنده در دنیا می باشد. زبان تورکی از لحاظ ساختار زبانی جز زبان های شاخه آلتاییک دنیا شناخته شده است. این گروه زبانی به زبان های مغولی، تونقوزی، ژاپنی، تورکی و... می گویند. زبان آلتاییک جز زبان های باقاعده دنیاست که در این بین زبان تورکی جلوه بیشتری دارد.
قانونمندی زبان تورکی و خصوصا زبان تورکی ایرانی در حدی است که در کتاب "دایره المعارف آمریکا نا" چاپ 1962 جلد 15 صفحه 307 چنین نوشته است:
"از لهجه های تورکی که در ایران رایج است لهجه آذری بهتر شناخته شده است و زبان مادری اغلب مردم خراسان و آذربایجان و قشقایی ها را تشکیل می دهد.یک زبان ترکیبی و دارای منظم ترین گرامرهای دنیاست. یک قسمت اصلی در افعال دارد (ریشه) که پسوندهای زمان و شخص و جمع به آن ریشه به طور منظم و با قاعده اضافه می شود. به این جهت فوق العاده صرف پذیر و با قدرت بیان و روشن و دقیق است"
در زبان تورکی ۲۴۰۰۰ فعل وجود دارد که هیچ یک از این افعال در صرف و زمان های مختلف بی قاعده نیستند. این بدین معناست که افعال تورکی در صرف و زمان های مختلف و حالت های متفاوت ریشه اصلی خود را از دست نداده و تنها با گرفتن پسوند، زمان، شخص و جمع به آن اضافه می گردد.
مثال:ریشه فعل "گئد" از مصدر گئدمگ:
گئدیرم (میروم) گئددیم (رفتم) گئدمیشم (رفته ام) گئده رم (خواهم رفت) گئدیردیم (می رفتم) و... همانگونه که در این مثال عنوان گردید ریشه کلمه "گئد" در زمان ها و حالت های مختلف بر خلاف زبان های فارسی و انگلیسی هیچ گونه تغییری نکرده و فقط به ریشه اصلی کلمه پسوند اضافه شده و حالت های گوناگون را پدید آورده است. قابل ذکر است که کلمات تورکی فقط و فقط پسوند می گیرند و به هیچ وجه پیشوند و یا غیره به کلمه تعلق نمی گیرد. و همین خاصیت زبان تورکی باعث غنای آن می گردد که کلمات و افعال با گرفتن پسوند می تواند مشتقات دیگری را بوجود آورده و به غنای زبانی و واژه ای آن بیفزاید. به این خاصیت زبان تورکی خاصیت "التصاقی بودن" می گویند و آنرا زبان التصاقی می خوانند.
مثال: التصاقی بودن زبان تورکی (کلمات تورکی بر خلاف زبان فارسی و انگلیسی با حفظ ریشه کلمه، فقط پسوند می گیرند):
فارسی تورکی انگلیسی
ابر بولوت cloud
ابرها بولوت لار clouds
ابرهای من بولوت لاریم my clouds
آنی که در ابرهایم است بولوت لاریم داکی in my clouds و ....
همانگونه که مشاهده می شود کلمات فارسی و انگلیسی برای بیان حالات و زمان های مختلف در جمله ها هم پسوند و هم پیشوند می گیرد اما در زبان تورکی به دلیل با قاعده بودن این زبان، کلمات فقط پسوند می گیرد.
در زبان تورکی بیشتر کلمات ریشه فعلی دارند ولی در زبان فارسی کلمات ریشه نداشته و بیشتر از روی عادت و تکرار درست شده اند. مثال:
کلمه تورکی ریشه فعلی کلمه تورکی کلمه فارسی
قوناق قونماق میهمان (ریشه؟)
قیزیل قیزارتماق سرخ (ریشه؟)
گول گولماق گل (تورکی)
اوراق اورماق داس (ریشه؟)
سوراغ سوروشماق سراغ (تورکی)
دوقلو دوقولماق همزاد (ریشه؟)
تانری تانیماق خداوند (ریشه؟)
خاصیت التصاقی بودن زبان تورکی باعث بوجود آوردن کلمات دیگری از ریشه و اصل کلمه می گردد. مثال:
از ریشه کلمه "توپ" کلمات زیر نیز مشتق می گردد در صورتی که در زبان فارسی این خاصیت وجود ندارد.
توپ (توپ)، توپوق (قوزک پا)، توپوق (سخن تند و جسورانه گفتن = دیلینگ توپوق آتیر)، توپ (تپه - بیشتر در زبان قشقایی)، توپ (جمع کردن، گرد کردن - دوواری توپ ائد) توپلوم (نشست)، توپلانتی (انجمن) و...
یا: یولداش (یول + داش) همراه و دوست، قارداش (قارین + داش) هم شکم- برادر، ائداش (ائل + داش) هم ایلی -هم وطن و سیرداش، دیلداش و.... مشتقاتی است که با کمک کلمه "داش" می توان در زبان تورکی بوجود آورد...
در باب توانایی های زبان تورکی و مبانی دستوری آن مباحث قابل توجه فراوانی موجود است که در آینده بدان خواهم پرداخت.



.jpg)